„Rosas danst Rosas” w chor. Anne Teresy De Keersmaeker w wykonaniu zespołu Rosas z Belgii na 26. Festiwalu Ciało/Umysł w Warszawie. Pisze Ewa Bąk na blogu Okiem Widza.
CIAŁO/UMYSŁ 2026 Międzynarodowy Festiwal Sztuki Tańca i Performansu jest już za nami, ale to, co w nas poruszył, uruchomił, wyzwolił, pozostanie w pamięci naszego ciała i umysłu na zawsze. To taki dar od sztuki – nieoczekiwany, zaskakujący, wspaniały.
Festiwal otworzył kanoniczny spektakl ROSAS DANST ROSAS (1983) autorstwa Anne Teresy De Keersmaeker w wykonaniu piątej już generacji tancerek, co pokazuje, jak bardzo jest ważny i aktualny dla kolejnych pokoleń tancerzy, którzy go przedstawiają, oraz dla widzów, którzy pragną go oglądać, bo znajdują w nim odzwierciedlenie własnego życia, siebie, bo ciągle odczytują go na nowo. Na początku widziano w nim radykalny feministyczny manifest, który, kierując uwagę na ekspresję kobiecego ciała, podkreśla autonomię, niezależność, samostanowienie kobiet. Z czasem interpretacje zmieniały się, mimo że choreografia była wciąż ta sama. Sekwencje i kolejność układów, kompozycja i struktura taneczna oraz minimalistyczna scenografia, sugestywny, ale wzmacniający wymowę układów tanecznych dźwięk sprawiają, że powstał obraz ponadczasowy, uniwersalny. Precyzyjny w formie, prosty w swoim realizmie, więc czytelny i wiarygodny, a jednocześnie niejednoznaczny w dynamice, propozycjach rozwiązań formalnych, co otwiera możliwość indywidualnego odczytania i rozumienia ich znaczenia. Ujmuje bezpretensjonalnym językiem, którym komunikuje się z widzami. Pozwala im robić projekcję własnych skojarzeń, doświadczeń, działań. Doznać intensywnej obecności w niezmiennych, powtarzalnych rytuałach życia.
Neutralna, pusta, mroczna przestrzeń ze światłem o różnej intensywności i natężeniu, rozedrganiu, z draperią, neonowym tytułem spektaklu, pojawiającymi się w pewnym momencie krzesłami ożywiona jest przede wszystkim ekspresyjnym ruchem czterech jednakowo ubranych tancerek, jakby to była tylko jedna osoba, kobieta. Choreografia wykorzystuje codzienne czynności, proste gesty, reakcje z niesamowitą synchronizacją, zjednoczonym ruchem i wyrazistym artystycznym stylem, ujęte w zamkniętych sekwencjach w nieskończoność powtarzanych, jakby nie można było się od nich uwolnić, jakby ich uporczywe trwanie, znaczenie, sens widzowie, rozpoznając, musieli mocno poczuć i przeżyć. Podobnie jest z uczuciami, emocjami, podobnie jest z przywracaniem równowagi ciału i duszy. Jakby to była niemogąca się skończyć historia o obecności ciała w jego odmiennych stanach, ciała, za które się odpowiada i którym się samemu opiekuje, zarządza, ale też ciała, które musi się poddać, podporządkować i ponosić tego konsekwencje. I brać w garść, i stawiać czoła wyzwaniom, problemom.
Ciało jest nośnikiem informacji, wyraża stan umysłu, jego uwikłanie w rutynę życia. Opowiada historie, przekazuje emocje. Tworzy relacje, ilustruje więzi ze swoim światem wewnętrznych przeżyć i doznań, i z tym zewnętrznym, którego jest niezbywalną częścią. Sztuka koncentruje się na kobiecie, na jednostce w materialnym zwielokrotnieniu, w nieustającym pędzie, na ciele poddanym zwyczajności dnia codziennego, jego prostocie, jakby podkreślała, że najdrobniejsze działanie każdego człowieka ma znaczenie, jest ważne.
Spektakl wydaje się minimalistyczny i niepozorny, bo dotyczy spraw, sytuacji, zjawisk oczywistych, zwyczajnych, nieuniknionych. Ciało budzi się w ciszy, wyłania z mroku, z nicości, jakby rodziło się do życia, do bycia kobietą. Obraca się, rozciąga, wierci. Pędzi poddane konieczności. Walczy. Udręczone odpoczywa. Pokonuje słabości. Odczuwa. Zmienia się, rozwija. Żyje.
Jak każdy z nas. Przeglądamy się w tym obrazie jak w lustrze. Z pokorą i czułością. Ze wzruszeniem.