Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi zaprasza 5 listopada 2026 roku na premierę spektaklu tanecznego „Yanka Rudzka: Dojrzenie”. Wydarzenie odbędzie się w ramach Festiwalu Łódź Wielu Kultur.
fot. mat. teatru
Kim była Yanka Rudzka? To urodzona w Łodzi tancerka i choreografka, która po wojnie opuściła Polskę. W Brazylii stała się jedną z pionierek nowoczesnego tańca. A z polskiej historii niemal zniknęła. Projekt „Yanka Rudzka: Dojrzenie” nie próbuje rekonstruować jej biografii ani tworzyć kolejnego portretu wielkiej artystki. Zamiast tego poprzez taniec, fotografię i film zbliża się do tego, co w jej historii nieuchwytne: nieobecności, przemilczeń, zerwanych genealogii i tożsamości istniejącej pomiędzy różnymi miejscami, językami i kulturami.
Yanka Rudzka (1916–2008) należała do najciekawszych postaci awangardowego tańca XX wieku. W przedwojennej Łodzi współtworzyła dynamicznie rozwijającą się scenę tańca ekspresjonistycznego, który dla wielu żydowskich artystek stawał się narzędziem emancypacji – sposobem budowania podmiotowości i przekraczania tradycyjnych ról społecznych. Po wojnie Rudzka wyjechała z Polski i nigdy już do niej nie wróciła. W brazylijskim Salvadorze zapisała się natomiast w historii jako charyzmatyczna artystka i pedagożka oraz twórczyni pierwszego w Brazylii uniwersyteckiego wydziału tańca.
W 2013 roku jej historię zaczęła na nowo odkrywać Joanna Leśnierowska, która poświęciła Rudzkiej kilkanaście lat badań i poszukiwań artystycznych. „Dojrzenie” jest kolejną odsłoną tego procesu – międzynarodową koprodukcją tworzoną wspólnie przez artystki i artystów z Polski, Brazylii i Niemiec. Szczególne miejsce zajmuje w niej Lia Robatto, jedna z najważniejszych uczennic Rudzkiej i żywa depozytariuszka pamięci o jej brazylijskiej działalności, a także Neemias Santana, tancerz i choreograf z Salvadoru, którego praktyka wyrasta między innymi z tradycji afro-brazylijskich.
Taniec, fotografia, film, archiwalia, dźwięk i przestrzeń tworzą wielogłosową opowieść nie tyle o tym, „kim naprawdę była” Yanka Rudzka, ile o pamięci, migracji i możliwości odzyskiwania historii, które nigdy nie układają się w jedną, zamkniętą narrację.
Spektaklowi towarzyszy instalacja, która pozostanie dostępna również poza godzinami prezentacji przedstawienia.
Dla kogo?
Spektakl przeznaczony jest dla osób od 13. roku życia. Zaproszone są zarówno osoby zainteresowane tańcem współczesnym i sztukami wizualnymi, jak i te, których fascynują historie migracji, pamięci i wielokulturowych tożsamości. Nie trzeba znać wcześniej biografii Yanki Rudzkiej – „Dojrzenie” może być pierwszym spotkaniem z tą niezwykłą postacią, ale też zaproszeniem do zastanowienia się nad tym, jak odzyskujemy historie ludzi, których losy wymykają się narodowym i geograficznym porządkom.
Dlaczego warto?
Historia Yanki Rudzkiej brzmi niemal jak opowieść stworzona dla Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Łodzianka i Żydówka, przedstawicielka przedwojennej awangardy, migrantka, która po wojnie odcięła się od części własnej przeszłości, a jednocześnie jedna z osób współtworzących nowoczesny taniec w Brazylii. Jej biografia nie daje się zamknąć w jednej narodowej historii. Rozpięta pomiędzy Łodzią a Salvadorem, Europą a Ameryką Południową, doświadczeniem zagłady a powojenną pracą artystyczną, przypomina, że kultura zawsze powstaje w ruchu – poprzez spotkania, migracje, zapożyczenia i wzajemne oddziaływania.
„Dojrzenie” nie próbuje jednak zawłaszczyć tej niejednoznacznej biografii ani wypełnić wszystkich pozostawionych przez Rudzką pustych miejsc. Nieobecność sama staje się częścią opowieści. Jak pisała Joanna Leśnierowska, twórców interesuje Rudzka jako postać „pomiędzy” – nieosadzona w jednym miejscu i czasie, lecz utkana z wielu genealogii, języków, miejsc i cielesnych pamięci.
Właśnie dlatego projekt tak mocno współbrzmi z ideą festiwalu: wielokulturowość nie jest tutaj katalogiem stabilnych tożsamości ustawionych obok siebie. Jest procesem, ruchem i relacją, w której tożsamości mogą być niepełne, hybrydowe i zmienne. Powrót Yanki Rudzkiej do Łodzi poprzez ciała, obrazy i pamięć współczesnych artystek i artystów z kilku krajów staje się jednocześnie pytaniem o samo miasto: które historie pamiętamy, które utraciliśmy i czy można odzyskać je bez udawania, że potrafimy opowiedzieć je do końca?
Realizatorzy:
Koncepcja i reżyseria: Joanna Leśnierowska
Współpraca: Anna Zielińska, Neemias Santana oraz Lia Robatto
Choreografia: Joanna Leśnierowska, Neemias Santana
Taniec: Neemias Santana
Instalacja fotograficzna: Anna Zielińska
Wideo: João Rafael Neto
Asystent operatora: Tempuh Carvalho, Daniel Utrez
Montaż: Daniel Utrez
Architektura przestrzeni: Iwona Kalenik
Muzyka: Katarzyna Sitarz
Kwerenda archiwalna: Joanna Leśnierowska, Anna Zielińska
Kostiumy: Peter Pleyer, Michiel Keupe
Kuratorka programu performatywnego Festiwalu Łódź Wielu Kultur: Agata Siwiak
Produkcja: Marta Olejniczak (Festiwal Łódź Wielu Kultur)
Realizacja techniczna przestrzeni: Maciej Kobalczyk
Asystenci produkcji: Marcelo Galvão, Alana Barbosa, Clara Torres i Ana Clara Veras (Teatro Vila Velha, Salvador)
Projekt „Yanka Rudzka: Dojrzenie” jest produkcją premierową Festiwalu Łódź Wielu Kultur 2026.
Materiały archiwalne dzięki uprzejmości osób: Lia Robatto, Centro de Memória da Bahia; Suki Guimarães, Dance Department of UFBA, Salvador
Partnerzy: Teatro Vila Velha, Instytut Adama Mickiewicza, HELLERAU – European Centre for the Arts w Dreźnie oraz Ambasada Brazylii w Warszawie
W ramach przygotowań do projektu Joanna Leśnierowska i Anna Zielińska odbyły rezydencje twórcze w Brazylii w ramach programu Instytutu Adama Mickiewicza „ReSide”.
Organizator Festiwalu Łódź Wielu Kultur: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
Joanna Leśnierowska – dramaturżka wizualna, choreografka, kuratorka i kompozytorka przestrzeni, pracująca na styku choreografii i sztuk wizualnych. Od 2016 roku rozwija projekt badawczo-artystyczny poświęcony dziedzictwu Yanki Rudzkiej. Jego wcześniejszymi odsłonami były: Zaczyn (2016) oraz Wielogłos (2018).
Lia Robatto – brazylijska choreografka, reżyserka i pedagożka tańca, jedna z najważniejszych uczennic Yanki Rudzkiej. W latach 50. XX wieku pracowała z nią jako solistka. Jest autorką choreografii i reżyserką około 40 spektakli.
Neemias Santana – choreograf, tancerz i performer pracujący w Salvadorze w brazylijskim stanie Bahia. Absolwent kierunku tańca na Universidade Federal da Bahia. Jego praktyka rozwija się w dialogu z afro-brazylijskimi tradycjami tanecznymi, współczesną choreografią i praktykami somatycznymi.
Anna Zielińska – artystka wizualna zajmująca się fotografią konceptualną, obrazowaniem przestrzeni i materialnymi śladami emocji. Absolwentka fotografii na ASP w Poznaniu.
W projekcie uczestniczą również: filmowiec, tancerz i choreograf João Rafael Neto, montażysta i artysta teatralny Daniel Utrez, architektka Iwona Kalenik, projektująca w nurcie etyki troski, twórcy kostiumów – Peter Pleyer i Michiel Keuper oraz tworząca przestrzenie dźwiękowe Katarzyna Sitarz.
Dostępność
Spektakl i instalacja prezentowane będą na pierwszym piętrze Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. Budynek Centrum Dialogu jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Posiada szerokie, nieautomatyczne drzwi wejściowe, dostępną toaletę i windę. Przed budynkiem znajduje się duży parking, z wyznaczonymi miejscami do parkowania dla osób z niepełnosprawnością. Do budynku i audytorium można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem. W budynku znajduje się system nawigacji dźwiękowej ToTuPoint. Wjazd na parking od ulicy Wojska Polskiego. W pobliżu znajdują się przystanki autobusowe i tramwajowe: Wojska Polskiego/Centrum Dialogu, Wojska Polskiego/Sporna.
Spektakl przeznaczony jest dla osób od 13. roku życia.
Czas trwania spektaklu: 1 godzina 40 minut
5 listopada 2026, godz. 18 – premiera
6 listopada 2026, godz. 18
7 listopada 2026, godz. 16
Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
ul. Wojska Polskiego 83
Łódź
Po spektaklu 6 listopada w godzinach od 20.00 do 21.30 odbędzie się spotkanie z Lią Robatto i prof. Suki Guimarães.
Instalacja jest dostępna do zwiedzania od 5 do 10 listopada 2026 w godzinach otwarcia Centrum Dialogu.
Więcej informacji i bilety: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
Zwiedzanie instalacji poza godzinami prezentacji spektaklu jest bezpłatne.
Festiwal Łódź Wielu Kultur od lat jest przestrzenią spotkania ludzi, języków, historii i doświadczeń, które współtworzą tożsamość miasta. W 2026 roku po raz pierwszy ma formułę wydarzenia kroczącego, rozpisanego od maja do listopada – cyklu spektakli, koncertów, rozmów, wystaw i działań edukacyjnych, które będą mogły wybrzmiewać dłużej niż podczas jednego festiwalowego weekendu. Tegoroczna edycja zaprasza do wspólnego namysłu nad tym, jak żyć razem w świecie pełnym napięć, niepewności i sprzecznych doświadczeń.
W centrum programu stawiamy prawa człowieka, solidarność i odpowiedzialność. Pytamy o to, kto może dziś korzystać z bezpieczeństwa, wolności i godności, a kto pozostaje niewidoczny lub wykluczony. Interesują nas historie osób i społeczności, których głos zbyt często pozostaje niesłyszany. Chcemy również rozmawiać o relacji człowieka z planetą oraz o nowych językach troski, które pozwalają myśleć o przyszłości w bardziej odpowiedzialny sposób.
Program festiwalu buduje pięć wzajemnie przenikających się ścieżek. Powrócimy do biografii związanych z Łodzią – historii ludzi, których życie przekraczało granice państw, języków i kultur. Przyjrzymy się współczesnym geografiom przemocy i solidarności, opowiadając o miejscach dotkniętych wojną, migracją i kryzysami humanitarnymi.
