Naukowczynie z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk stworzyły internetowe archiwum wiedzy o Europie Środkowej i Słowiańszczyźnie. W serii rozmów z ludźmi kultury i sztuki dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk i dr hab. Joanna Roszak wymalowały obraz naszego regionu z perspektywy wcześniej mało znanej szerszemu odbiorcy. Zbiór rozmów i rozważań o kulturze przybrał formę podcastu pt. „Szeptuchy. O kulturze w Europie środka”.
fot. mat. organizatora
Wśród rozmówców znaleźli się m.in. aktorka Agnieszka Przepiórska, wokalistka i performerka Maniucha Bikont, reżyserka związaną z krakowskim teatrem Migro Monika Kozłowska i duet performatywny eksplorujący języki słowiańskie Sw@da i Niczos.
Tytułowe „szeptuchy” to ludowe uzdrowicielki działające głównie na Podlasiu, wywodzące się z tradycji prawosławnej, które leczyły za pomocą szeptanych modlitw, zaklęć i ziół. Są dla mnie figurą wiedzy spoza instytucji, zakorzenionej w miejscu, doświadczeniu i w relacji z drugim człowiekiem. To postacie graniczne, więc stały się doskonałą metaforą dla projektu, w którym pytałyśmy o miejsce, w którym jesteśmy. A przecież wyszłyśmy w teren z instytucji naukowej. - tłumaczy dr hab. Joanna Roszak. Nie bez powodu szeptuchami były kobiety. Ten tytuł odnosi się i do nas jako autorek, i do rozmówczyń. Ale nasi rozmówcy także nie traktują w swoich działaniach kobiet jako przypisów do cudzej biografii - dodaje naukowczyni.
Autorki przejechały Polskę wzdłuż i wszerz. Chodzi o uważność. Europa Środkowa i Wschodnia to nie margines, a przestrzeń napięć, artystycznych transgresji. Jeździmy do naszych gości i gościn, aby ich wysłuchać i pokazać, że to co lokalne ma siłę opowiadać świat - tłumaczy dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk. Nasze podróże, a na ich mapie znalazły się Szczecin, Lublin, Białystok, Kraków, Wrocław, Warszawa i Poznań, były próbą odzyskania perspektywy - dodaje dr hab. Joanna Roszak.
„Szeptuchy” to nie jest tylko seria rozmów. To próba stworzenia żywej mapy kultury Europy Środkowo-Wschodniej. Archiwum głosów, doświadczeń i praktyk artystycznych, które często pozostają poza głównym obiegiem - dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk. Interesuje nas nie centrum, ale to co rozproszone, lokalne. Czasem kruche. Każdy odcinek to punkt na tej mapie. Każda rozmowa to zapis wiedzy, która mogłaby zniknąć, gdyby jej nie wysłuchać - podsumowuje badaczka.
Seria rozmów przyczyni się do rozwoju badań w Instytucie Slawistyki. Autorki planują już kolejne przedsięwzięcia i analizy poszerzając krąg zainteresowań poza teatr i sztuki performatywne.
Goście i gościnie podcastu „Szeptuchy”:
1. Agnieszka Przepiórska – aktorka, twórczyni monodramów, pracująca z tematami pamięci, biografii i historii mówionej (Warszawa).
2. Maniucha Bikont – śpiewaczka, performerka, zbieraczka i interpretatorka pieśni wschodniego pogranicza (Warszawa).
3. Tomasz Pietrasiewicz – twórca i wieloletni dyrektor Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, animator kultury, badacz pamięci miejsca (Lublin).
4. Jerzy Kochanowski i Magdalena Koch – badacze i tłumacze, zajmujący się literaturą, kulturą i transferem znaczeń pomiędzy językami i tradycjami (Wrocław).
5. Sw@da i Nichos – duet performatywny z Białegostoku, eksplorujący języki słowiańskie (Białystok).
6. Monika Kozłowska – reżyserka związana z krakowskim teatrem Migro, pracująca z teatrem dokumentalnym i międzykulturowym (Kraków).
7. Weronika Fibich – socjolożka, artystka performatywna, artywistka związana ze szczecińskim teatrem Kana (Szczecin).
8. Grzegorz Ziółkowski – profesor, badacz teatru i performansu, autor prac poświęconych antropologii widowisk (Poznań).
9. Jacek Mikołajczyk – reżyser teatralny, znany z inscenizacji podejmujących aktualne tematy społeczne i polityczne, tłumacz, autor książek o musicalach (Warszawa, Teatr Syrena).
10. Wojciech Kościelniak – reżyser i aktor, twórca teatru „trzeciej drogi”, łączącego teatr dramatyczny i muzyczny (Teatr Kameralny w Białymstoku, przed premierą „Dżumy”).
dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk (Warszawa) jest kulturoznawczynią, badaczką kultury wizualnej w krajach byłej Jugosławii i w Europie Środkowej. Studiowała slawistykę na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Zagrzebskim. Pracuje w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jest laureatką konkursów Narodowego Centrum Nauki i Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Za książkę “Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji” otrzymała Nagrodę im. prof. Jerzego Skowronka. Redaktorka naczelna czasopisma "Sprawy narodowościowe. Seria nowa". Popularyzuje ideę otwartej nauki.
dr hab. Joanna Roszak (Poznań) jest poetką, pisarką, literaturoznawczynią i profesorką w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, także inicjatorką wielu akcji literackich dla młodzieży szkolnej i wiceprezeską Zarządu Fundacji Józefa Rotblata. Nominowana do wielu liczących się nagród literackich - była m.in. stypendystką tygodnika Polityka (2004), nominowano ją do Medalu Młodej Sztuki (2007), Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej "Silesius" (2012, za tom Wewe), Nagrody Literackiej Gdynia (2014, w kategorii Poezja), czy do Nagrody Poetyckiej im. Wisławy Szymborskiej (2016, za zbiór tego dnia). Laureatka Nagrody Marszałka Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury w 2025 roku.