Wielkość jej twórczości wiąże się z jej kreatywnością, połączeniem wiedzy z wizją i umiejętnością współpracy – powiedziała o Krystynie Zachwatowicz-Wajdzie kuratorka wystawy „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy”. Ekspozycję można oglądać od piątku w Galerii Kordegarda w Warszawie.
fot. mat. Narodowego Centrum Kultury
Wystawa przypomina ponad siedem dekad dorobku artystycznego polskiej scenografki, wieloletniej pedagożki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także artystycznej partnerki Andrzeja Wajdy.
Od rozpoczęcia pracy zawodowej w 1958 r. Krystyna Zachwatowicz-Wajda zrealizowała około 150 scenografii dla teatru, opery i filmu jako współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku. Ekspozycja obejmuje wybór 56 autorskich szkiców projektów scenograficznych, oryginalne kostiumy sceniczne oraz kadry ze spektakli.
– Wielkość twórczości Krystyny Zachwatowicz wiąże się przede wszystkim z jej kreatywnością, połączeniem wiedzy z wizją i umiejętnością współpracy. Zachwatowicz myśli wszystkimi wątkami i całą materią przedstawienia. Jej scenografie nigdy nie są dekoracjami, one wprowadzają wątki znaczeniowe oraz narracyjne do spektakli – tłumaczyła w rozmowie z PAP kuratorka wystawy Agnieszka Kołodziej-Adamczyk. Jest partnerem, który cały czas uczestniczy w spektaklu, i dlatego ci wielcy reżyserzy chcieli współpracować akurat z nią – dodała.
Zaznaczyła, że to, co zobaczymy w Kordegardzie, to bardzo matematyczny, ścisły wybór. – Przestrzeń jest historyczna, ale mała, więc nie jest to przekrojowa, monograficzna wystawa – oceniła.
Narrację rozpoczynają trzy wyróżnione inscenizacje dramatów Williama Szekspira. Jak wskazała Kołodziej-Adamczyk, jest to realizacja „Króla Leara” z 1962 r. w reżyserii Zygmunta Hübnera przedstawiona na deskach Teatru Dramatycznego w Warszawie, „Jak wam się podoba” z 1966 r. w reżyserii Krystyny Skuszanki wystawiona w Teatrze Polskim we Wrocławiu oraz przełomowe przedstawienie „Sen nocy letniej” w reżyserii Konrada Swinarskiego z Narodowego Starego Teatru w Krakowie w 1970 r.
W centrum wystawy umieszczono realizacje teatralne z lat 60. i 70. ubiegłego stulecia. – W tym m.in. debiut Zachwatowicz w realizacji „Ślubu” Witolda Gombrowicza w 1960 r. w Studenckim Teatrze w Gliwicach, a dopełnieniem tego wątku jest współpraca z Jerzym Jarockim w latach 70. nad „Ślubem” – tłumaczyła kuratorka. Następnie wystawa skupia się na dwóch kolejnych realizacjach z Jarockim, a dokładnie „Matki” Stanisława Ignacego Witkiewicza z 1964 i 1972 r.
– Jednym z gęstszych punktów na wystawie jest realizacja „Nie-Boskiej Komedii” Zygmunta Krasińskiego z Konradem Swinarskim w 1961 r., która była nie tylko ich pierwszą współpracą, ale też pierwszą znaczącą realizacją w twórczości Swinarskiego – oceniła Kołodziej-Adamczyk.
Jak dodała, prezentowane są też dwie realizacje „Sprawy Dantona”: z 1967 r. z Jerzym Krasowskim oraz z 1975 r. z Andrzejem Wajdą. – Potem już zaczyna się temat Wajdy – podkreśliła.
Jako scenografka Krystyna Zachwatowicz współpracowała z wieloma reżyserami w polskich i zagranicznych teatrach. W końcu również z Andrzejem Wajdą, który w 1971 r. szukał kogoś, kto pomógłby mu przygotować kostiumy do spektaklu „Biesy” Fiodora Dostojewskiego w Starym Teatrze. Krystynę Zachwatowicz polecił mu wówczas przyjaciel Piotr Skrzynecki, twórca krakowskiego kabaretu Piwnica pod Baranami, z którym związana była również Zachwatowicz.
Praca nad tym projektem stała się początkiem ich wspólnej pracy teatralnej, filmowej, społecznej, a także wspólnego życia, ponieważ kilka lat później para wzięła ślub. Krystyna Zachwatowicz jest autorką scenografii do większości teatralnych inscenizacji Andrzeja Wajdy. Oprócz „Biesów” stworzyła również scenografię do „Zbrodni i kary” (zrealizowanych także w USA i Moskwie) oraz adaptacji „Idioty” Dostojewskiego (także w Japonii), „Nocy listopadowej” i „Wesela” Wyspiańskiego, „Białego małżeństwa” Różewicza (w USA), „Makbeta” Szekspira. Zaprojektowała też kostiumy do filmów Andrzeja Wajdy, m.in. do „Smugi cienia”, „Biesów” oraz „Zemsty”.
Jedną z najważniejszych współprac pozostaje filmowa wersja „Wesela” w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 9 stycznia 1973 r. Krystyna Zachwatowicz była odpowiedzialna za kostiumy. Efekty tej współpracy również można oglądać w Kordegardzie. Część wystawy poświęcona „Weselu” oraz „Nocy listopadowej” ma dwie odsłony – teatralną oraz filmową. – Pokazujemy fragmenty obu filmów jako kulminację spotkania dwojga wielkich artystów – mówiła.
Kuratorka podkreśliła, że poza główną częścią wystawy w niewielkiej sali znajdziemy prace studenckie Krystyny Zachwatowicz-Wajdy przygotowane w pracowni Karola Frycza na ASP w Krakowie. Są tam też rysunki jej ojca, architekta Jana Zachwatowicza, oraz różne zdjęcia z archiwum rodzinnego.
Wystawę „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy” będzie można oglądać do 11 października. Towarzyszyć jej będą oprowadzania kuratorskie oraz działania edukacyjne, zaplanowane na wrzesień i październik. Dokładne informacje można znaleźć na stronie Galerii Kordegarda. Ekspozycję przygotowano we współpracy z Muzeum Śląskim oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”.
Krystyna Zachwatowicz-Wajda urodziła się w 1930 r. w Warszawie. Od ponad siedmiu dekad współtworzy polską kulturę jako aktorka, reżyserka i scenografka. Ukończyła Zespół Państwowych Szkół Plastycznych im. W. Gersona w Warszawie, Wydział Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademię Sztuk Pięknych im. Jana Matejki. W roku 1990 habilitowała się na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a od 2001 r. kierowała tamtejszą Katedrą Scenografii. W 2005 r. otrzymała tytuł profesora sztuk pięknych. W 2006 r. z jej inicjatywy na krakowskim ASP powołano oficjalny kierunek: scenografia.
Za swe zasługi Krystyna Zachwatowicz-Wajda została odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998) oraz Orderem Wschodzącego Słońca – Złote Promienie z Rozetą (Japonia 2013). We wrześniu 2020 została uhonorowana przez miasto Kraków Medalem „Za mądrość obywatelską”. Ma 96 lat, ale nadal jest aktywna społecznie i zaangażowana w życie publiczne.
