W wymiarze publicystyki

"Wrogów" Maksym Gorki napisał pod bardzo świeżym wrażeniem wydarzeń roku 1905. Był jednym z wielu pisarzy, którzy zareagowali na zryw proletariatu cesarstwa rosyjskiego, ale jednocześnie jako jeden z nielicznych miał świado­mość, że rewolucja ta stanowiła histo­ryczną prawidłowość. Więcej: miał świa­domość mechanizmu, który ją wykreo­wał. Dał temu wyraz właśnie w napisa­nych w roku 1905 "Wrogach", bodaj czy nie najbardziej politycznej sztuce tego autora, mogącej wręcz służyć jako lite­racka ilustracja praw rządzących biegiem dziejów. W tym też kierunku zmierzały niektóre z dotychczasowych interpretacji utworu. Tymczasem pod warstwą zna­czeń politycznych w sztuce Gorkiego kryją się osobiste dramaty ludzi uwikła­nych w burzliwe wydarzenia. Cała jednak ta sfera, zwłaszcza w pierwszym czytaniu, dzięki ekspresyjności zderzenia społecz­nych interesów robotników i fabrykan­tów, sprawia wrażenie, jak gdyby ujęta została w nawia