Do poszukiwania nowych rozwiązań i form wyrazu w sztuce nawiązywać będzie 17. Festiwal Themersonów, który odbywać się będzie w Płocku od 22 do 24 października tego roku. Wśród festiwalowych wydarzeń znajdzie się pokaz interaktywnej „Maszyny Themersującej” - poinformował Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki.
fot. mat. organizatora
Płock jest rodzinnym miastem Stefana Themersona (1910 - 1988), awangardowego prozaika, twórcy teorii poezji semantycznej oraz eksperymentalnych filmów i fotografii. Jego żoną była Franciszka (1907 - 1988), malarka, autorka rysunków i grafik oraz ilustratorka i scenografka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, również rodzinnie związana z Płockiem.
- Twórczość Themersonów jest nierozerwalnie związana z eksperymentowaniem. Oboje poszukiwali nowych rozwiązań i form wyrazu we wszystkich obszarach sztuki, zwłaszcza w słowie, w obrazie i w dźwięku. I dlatego pochwała twórczego eksperymentowania, wciąż przecież bliska bardzo wielu artystom, będzie motywem przewodnim tegorocznego Festiwalu Themersonów - powiedziała PAP Iwona Markiewicz z Płockiego Ośrodka Kultury i Sztuki.
Placówka ta, nosząca imię Themersonów, zorganizuje festiwal imienia swoich patronów już po raz 17. Tym razem potrwa on od 22 do 24 października. Jak podkreślono w anonsie przygotowywanego cyklu wydarzeń - „w tym roku w Płocku awangardowy duch patronów zderzy się ze współczesną technologią, nowymi mediami oraz bezkompromisową sztuką”.
W trakcie festiwalu odbędzie się pokaz „Maszyny Themersującej”, czyli interaktywnej instalacji Karoliny Niwelińskiej. - Wizualna i dźwiękowa prezentacja z udziałem publiczności odnosić się będzie do relacji między obrazem, słowem, dźwiękiem i ruchem. Inspiracją do powstania instalacji była twórczość Themersonów, w tym ich filmy i fotogramy oraz poezja semantyczna Stefana - wyjaśniła Markiewicz.
Na Festiwalu Themersonów pojawi się także instalacja autorstwa Łukasza Horbówa i Macieja Kryńskiego, stworzona z obiektów performansu „Wynoszenie brudów z domu”, który znalazł się w programie III Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Performatywnych „Opowieści” w Płocku z lipca tego roku. W ramach instalacji na fasadzie POKiS na ośmioterowej linie zawisną wykonane z półpłótna rzeźby przypominające zarówno części garderoby, jak i abstrakcyjne formy tekstylne.
Z kolei w Muzeum Żydów Mazowieckich wystawiona zostanie sztuka „Zacząłem się dziać”, opowiadająca o rodzinie Themersonów. Spektakl powstał na podstawie książki kierownika tej placówki Rafała Kowalskiego „Między oknami. Opowieści polsko-żydowskie”. W przedstawieniu wystąpią Mariusz Pogonowski, aktor Teatru Dramatycznego w Płocku, który jest autorem scenariusza i reżyserem spektaklu oraz Katarzyna Koziorz, aktorka, tancerka, choreografka i pedagożka tańca, współpracująca m.in. z Teatrem Wielkim - Operą Narodową w Warszawie.
Tytuł sztuki - jak wyjaśnia w anonsie POKiS - nawiązuje do słów Stefana Themersona: „Przez miliardy lat nie byłem, potem zacząłem się dziać, teraz się dzieję i wkrótce przestanę się dziać. To są cechy czasownika, nie rzeczownika”. Autorem oprawy muzycznej spektaklu jest wiolonczelista Marcin Malikowski.
Jednym z wydarzeń Festiwalu Themersonów będzie też spotkanie literackie z Moniką Ksieniewicz-Mil, autorką książki wydanej w 2025 r. „Mira. Kobieta światowa. Opowieść o Mirze Michałowskiej”. Jest to biografia pisarki, dziennikarki i tłumaczki, a zarazem przyjaciółki Franciszki Themerson.
Podczas festiwalu zaplanowano również warsztaty tematyczne oraz część koncertową - na inaugurację wystąpi Hania Derej Trio, a na zakończenie Pablopavo i Ludziki.
Stefan Themerson, po ukończeniu gimnazjum w Płocku, studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie architekturę na Politechnice Warszawskiej. W 1927 r. zajął się eksperymentami z fotografią i filmem, które rozwijał w latach 30. XX wieku. Powstały wtedy m.in. filmy „Apteka”, „Europa” i „Przygoda człowieka poczciwego”.
W 1938 r. wraz z żoną Franciszką, której matka również wychowywała się w Płocku, Stefan wyjechał do Francji, gdzie w 1940 r. wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od 1942 r., będąc już w Wielkiej Brytanii, współpracował z Ministerstwem Informacji i Dokumentacji RP w Londynie. Powstał wtedy eksperymentalny film antywojenny „Calling Mr. Smith”.
W 1948 r. Themersonowie otworzyli w Londynie oficynę wydawniczą Gaberbochus Press, którą prowadzili do 1979 r. W latach 1957 - 1959 organizowali tam otwarte spotkania w formule common room, czyli dyskusji i wymiany poglądów artystów oraz naukowców. Stefan jest autorem powieści, opowiadań i esejów. Do wielu jego utworów ilustracje tworzyła Franciszka, która była także autorką scenografii i kostiumów do sztuk teatralnych.
W listopadzie 2021 r. do stałych ekspozycji Muzeum Mazowieckiego w Płocku włączono Galerię Themersonów, na którą składają się m.in. obrazy, rysunki, fotogramy, fotografie, fragmenty filmów oraz przedmioty, które służyły obojgu artystom do pracy, a także związane z ich życiem osobistym.
