"Niemcy" po latach

Wznowienie "Niemców" w teatrze, który w październiku 1949 r. wystąpił z ich pamiętną prapremierą warszawską - pozwala na uściślenie o nich sądów jako o sztuce najlepszej w pierwszym dziesięcioleciu. Ułatwia zarazem sprawdzenie i porównanie spostrzeżeń krytyka z uwagami autora, ogłoszonymi w książce "Spotkania i konfrontacje" (PIW, 1950), powtórzonymi w przedmowie do drugiego książkowego wydania "Niemców" (PIW, 1953) i przypomnianymi ostatnio w tomie "Wśród swoich i obcych" (PIW, 1954). Perspektywa, dystans pięciu lat, dzielących pierwsze dni triumfów "Niemców" na polskich i niemiecko-demokratycznej scenie od obecnego, dość uroczystego wznowienia - oto zimny lecz czuły i niezawodny probierz, który wykrywa każdą słabość, każde - w atmosferze świeżego entuzjazmu łatwe do zatarcia - niedociągnięcie autora; nawzajem - rewidując, niweczy każdą niesłuszną pretensję, mylną hipotezę krytyka. Jeśli zatem w obecnej konfrontacji mniej odsłani