„Europa”, to pierwsza w Polsce od 2005 r. premiera Krzysztofa Warlikowskiego oparta na jednym tekście - Wajdi Mouawada „Przysięga Europy”. Grają m. in. Magda Cielecka, Maja Ostaszewska i Andrzej Chyra. Premiera 7 stycznia w Nowym Teatrze. Pisze Jacek Cieślak w „Rzeczpospolitej”.
fot. Bartek Warzecha
80-letnia Europa zaprasza do siebie trzy młodsze kobiety, które żyły do tej pory nieświadome, że są siostrami.
Europa, ich matka pod koniec życia chce spełnić nareszcie obietnicę daną bratu, że da świadectwo masakry, której była świadkiem w dzieciństwie. Spotkanie zmienia się w całonocny seans prawdy, ale też opowieści o przenoszeniu win na kolejne pokolenia bądź też o ich ukrywaniu.
W spektaklu ważną rolę gra przedstawicielka ONZ, która ma pomóc w procesie dochodzenia do prawdy i jej ujawniania. Kontakt z sobą mają dzieci katów i ofiar.
Można powiedzieć, że Warlikowski nawiązuje też do tematyki szekspirowskiej „Burzy”, którą zapowiadał, mówiąc o Jedwabnem.
Krzysztof Warlikowski i Wajdi Mouawad w Nowym Teatrze
– Co ciekawe, a podkreśla to sam Warlikowski, od czasów „Kruma” w 2005 r. nie oparł w Polsce żadnego przedstawienia na jednym tekście dramatycznym. Po „Krumie” były kolaże – mówi Michał Merczyński, dyrektor naczelny Nowego Teatru. – Uważam, że dramat Mouawada jest napisany dla Krzysztofa. Jest tam antyczny idiom Medei zanurzony we współczesnej kulturze, poczucie winy, oskarżenie o przenoszenie win na następne pokolenia i wojna. Zresztą panowie świetnie się znają, współpracowali ze sobą. A co również ciekawe, Wajdi wyreżyserował swój tekst „Przysięga Europy” i pokazał go 1 sierpnia na festiwalu w Epidauros z Juliette Binoche i zespołem paryskiego La Colline – do niedawna mu dyrektorował, co było ogromnym wydarzeniem. A mimo to zgodził się, żeby Warlikowski dokonał własnej inscenizacji.
Wajdi Mouawad (1968) jest wyjątkową postacią. To autor urodzony w Libanie, skąd uciekł w wyniku wojny domowej do Francji, jedna z najważniejszych postaci europejskiego teatru. Został nagrodzony Europejską Nagrodą Dramaturgiczną.
– Jest nie tylko artystą, performerem, dramaturgiem i reżyserem – kontynuuje Michał Merczyński. – Prezydent Emmanuel Macron zaprosił go do delegacji Francji na sesję ONZ we wrześniu w Nowym Jorku, gdy Francja uznawała państwowość Palestyny. To świadczy o tym, jak różnych możemy mieć polityków, jak mogą patrzeć na świat poprzez okulary intelektualistów i czym jest Realpolitik. To nie znaczy, że spektakl Krzysztofa będzie doraźny. Raczej dotknie węzła problemów, który w naszej kulturze, świadomości i liberalnym społeczeństwie funkcjonuje; pokaże, jak się z tymi wyzwaniami zderzamy.
Krzysztof Warlikowski i „Europa” w Nowym Teatrze
Wajdi Mouawad i Krzysztof Warlikowski rozpoczęli współpracę w 2010 r. przy okazji „Tramwaju” Williamsa w paryskim Odeonie z Andrzejem Chyrą i Isabelle Huppert. Współpracowali też przy „Opowieściach afrykańskich wg Szekspira”, „Fedrze” i „Wyjeżdżamy”.
Na stronie Nowego Teatru czytamy: „Teraz wyobraź sobie starą Europę czasami zalaną krwią, a czasami z dystansu przyglądającą się krwawym jatkom, które dzieją się bez przerwy na całym świecie. I pomyśl, czy naprawdę możesz czuć się niewinny? I pamiętaj, że odpowiadasz za to, co czujesz”.
Wprowadzenie do spektaklu jest następujące:
„Cisza. Przemilczane zbrodnie. Dziedzictwo traum, które wraca po latach.
Wojny, ludobójstwo, masakry cywilów zdarzają się bez przerwy. Świat staje oniemiały na widok kolejnych, coraz bardziej zuchwałych zbrodni i zapomina. Życie toczy się dalej, a bezkarność triumfuje, zachęcając kolejnych morderców do działania.
Krzysztof Warlikowski w swoim teatrze bada problem odpowiedzialności i winy, zakorzeniając nowożytne konflikty w tragedii greckiej. (…) poszerza swoje pole badań o terytoria związane z dziedziczeniem traumy. I tu mrok zagarnia nas wszystkich, jesteśmy bowiem wszyscy, bez wyjątku, uwikłani w traumatyczne wydarzenia, niezależnie od tego, czy znaleźliśmy się po stronie ofiar czy oprawców. I nawet jeśli nie braliśmy bezpośrednio udziału w dramatycznych zdarzeniach, wina spada na nas jak klątwa, jest jak znamię. Każda ze współczesnych masakr wpisuje się w pierwotny porządek mordowania, sięgający głęboko, aż do mitologicznych dziejów i boskich gwałtów związanych z pożądaniem ludzkiego ciała.
„Europa” – twórcy i obsada
Adaptację na podstawie „Przysięgi Europy” Wajdiego Mouawada w przekładzie Jacka Poniedziałka przygotowali Krzysztof Warlikowski i Piotr Gruszczyński
Reżyseria: Krzysztof Warlikowski
Scenografia i kostiumy: Małgorzata Szczęśniak
Reżyseria światła: Felice Ross
Dramaturgia: Piotr Gruszczyński, Anna Lewandowska, Carolin Losch
Muzyka: Paweł Mykietyn
Choreografia: Claude Bardouil
Wideo: Kamil Polak
Charakteryzacja: Monika Kaleta
Obsada: Claude Bardouil, Andrzej Chyra, Magdalena Cielecka, Bartosz Gelner, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Maja Ostaszewska, Magdalena Popławska
Produkcja: Nowy Teatr
Koprodukcja: Théâtre de Liège
Premiera: 7 stycznia 2026
