W dniach 2-4 października br. w Bielsku-Białej rusza pierwsza edycja Wędrującego Festiwalu – międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury.
fot. mat. teatru
W tegorocznym programie znalazły się m.in. autorska wystawa Björk „Echolalia”, premierowy utwór Rafała Ryterskiego wykonywany podczas podróży ponad zboczem Dębowca, performatywna instalacja w przestrzeni domu handlowego Klimczok oraz całonocny „Bank snów” – dziesięciogodzinne wydarzenie na pograniczu koncertu, performansu i rytuału. Wstęp na wszystkie wydarzenia festiwalowe jest bezpłatny.
Idea festiwalu
Wędrujący Festiwal to międzynarodowy festiwal sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku odbywa się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Jego koncepcja opiera się na idei wędrowania – rozumianego zarówno dosłownie, jak i metaforycznie. Autorska koncepcja festiwalu jest dziełem Krystiana Lady – polskiego reżysera operowego, dramaturga i librecisty, uznanego na międzynarodowej scenie operowej. Pierwsza edycja festiwalu będzie okazją do doświadczenia nowych form wyrazu osadzonych głęboko w przestrzeni. Wędrowanie jest podstawową zasadą definiującą program festiwalu, który znajduje odzwierciedlenie w czterech wzajemnie przenikających się wymiarach.
Pierwszym z nich, najbardziej dosłownym, będzie wędrowanie pomiędzy miastami. Wędrujący Festiwal nie posiada jednej stałej siedziby, lecz każdego roku zmienia swój kontekst, przenosząc się do kolejnej Polskiej Stolicy Kultury. Każda edycja powstaje w ścisłym dialogu z miastem gospodarzem, jego historią, architekturą, krajobrazem oraz lokalnymi społecznościami, ujawniając przez to swój nomadyczny charakter.
Drugim wymiarem jest wędrowanie pomiędzy dziedzinami sztuki. Festiwal ma charakter interdyscyplinarny, jego program przekracza granice poszczególnych dyscyplin. Łączy muzykę, teatr, taniec, performans, sztuki wizualne i architekturę, stwarzając pole do powstawania nowych projektów, które nie dają się łatwo uchwycić w sztywnych ramach tradycyjnie rozumianych kategorii form wyrazu.
Trzecim aspektem jest wędrowanie przez miasto. Wędrujący Festiwal rozwija się metodą in situ, wybierając miejsca, które nie zawsze są oczywistymi przestrzeniami dla sztuki, ale posiadają własną historię, tożsamość i szczególne znaczenie dla mieszkańców. Festiwal zaprasza publiczność do przemieszczania się pomiędzy kolejnymi lokalizacjami, odkrywania miasta z nowej perspektywy oraz dostrzegania miejsc, które na co dzień pozostają poza centrum uwagi. Dla mieszkańców będzie to okazja do ponownego spojrzenia na własne miasto, dla osób przyjezdnych – możliwość poznania go poza utartymi szlakami i stereotypowymi wyobrażeniami.
Czwartym wymiarem jest wędrowanie pomiędzy różnymi środowiskami artystycznymi. Festiwal tworzy przestrzeń spotkania artystów lokalnych, krajowych i międzynarodowych, budując dialog pomiędzy różnymi doświadczeniami, językami i praktykami twórczymi. Zamiast wzmacniać podział pomiędzy centrum a peryferiami, dąży do tworzenia równorzędnej przestrzeni współpracy i wymiany. Dramaturgiczną osią każdej edycji pozostaje refleksja nad relacją człowieka z naturą, rozumianą szeroko – jako natura ludzka, relacje społeczne oraz środowisko naturalne.
Celem festiwalu jest podejmowanie próby artystycznej antropologii i archeologii miejsca, poprzez przywołanie zakorzenionych w nim opowieści i rytuałów społecznych. Twórcy festiwalu zaprosili wybitnych artystów do tworzenia nowych, premierowych realizacji powstających specjalnie na potrzeby wydarzenia. Wstęp na wszystkie wydarzenia festiwalowe jest bezpłatny. Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc obowiązują bezpłatne wejściówki.
Pierwsza pula wejściówek będzie dostępna do pobrania od 28 sierpnia o godz.12:00 na stronie internetowej festiwalu. To dopiero początek. W najbliższych tygodniach przedstawimy kolejne wydarzenia festiwalu.
Krystian Lada - artystyczny kurator festiwalu Librecista i dramaturg. Udziela się na polu opery, teatru muzycznego i sztuk performatywnych. Od września 2013 roku jest dyrektorem ds. programowych, dramaturgii i promocji kultury w Théâtre Royal de la Monnaie w Brukseli, będąc jednocześnie prawą ręką Petera de Caluwe na polu artystycznym. Pracował jako dziennikarz, redaktor i autor scenariuszy programów telewizyjnych. Odbył studia dramaturgiczne i literaturoznawcze na Uniwersytecie w Amsterdamie. Brał udział w programie Young Talents Development ENOA (Europejskiej Sieci Akademii Operowych). Był członkiem zespołu doradców przy Opera Europa, organizacji zrzeszającej europejskie teatry i festiwale operowe. Jako dramaturg współpracował z różnymi teatrami i festiwalami, m.in. Nederlandse Opera, Teatrem Wielkim - Operą Narodową, Nederlands Theater Festival, International Choreographic Centre w Amsterdamie oraz laboratorium opery eksperymentalnej Studio Minailo. Jego teatralna adaptacja powieści Tel-Aviv Kathariny Hacker w 2011 roku została nominowana do Kölner Theaterpreis. Jego libretta były prezentowane m.in. w ramach festiwalu Operadagen w Rotterdamie, a także na Babelfestival w Amsterdamie. Jego najnowsze libretto do opery Requiem dla ikony zostanie zaprezentowane w ramach Projektu ’P’ w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej.
Krystian Lada zainicjował i kierował forum dla twórców opery współczesnej w Amsterdamie pod nazwą "United States of Opera". Był pomysłodawcą i koordynatorem programu badawczorozwojowego dla artystów Fringe FUEL oraz sekcji „aktywizmu kreatywnego” w ramach Fringe Festival w Amsterdamie. Był również koordynatorem Europejskich Dni Opery w Holandii.
Echolalia - Björk
Tytuł wystawy nawiązuje do echolalii – zjawiska powtarzania zasłyszanych dźwięków, słów i fraz, dzięki któremu uczymy się języka i oswajamy świat. Dla Björk w jej autorskiej wystawie staje się ono również przestrzenią dialogu, rezonansu i twórczego współbrzmienia. Wystawa obejmować będzie trzy audiowizualne instalacje, które wspólnie tworzą opowieść o pamięci, wspólnocie, naturze i nieustannej przemianie. Przodkini (Ancestress) jest poruszającą refleksją nad stratą, pamięcią i rytuałem przejścia. Zasmucona ziemia (Sorrowful Soil), wielogłosowa kompozycja chóralna, badająca relację między indywidualnym głosem a doświadczeniem wspólnoty. Rozkwit wrażliwości (Nerve Bloom), premierowa realizacja przygotowana we współpracy z Natalią Kleszczewską, łączy muzykę, malarstwo i ruchomy obraz w fantastyczną opowieść o przemianie i wyobraźni.
Każda z instalacji prezentowana będzie w innej przestrzeni Bielska-Białej, tworząc wystawę rozproszoną w tkance miasta. Widzowie mogą doświadczać jej w dowolnej kolejności, budując własną narrację pomiędzy dziełami, dźwiękami i miejscami. Dzięki temu wystawa Echolalia wykracza poza ramy tradycyjnej galerii, stając się zaproszeniem do odkrywania zarówno sztuki Björk, jak i miasta poprzez uważne słuchanie, przemieszczanie się i odnajdywanie nowych znaczeń.
Panta rhei. Wszystko płynie – Rafał Ryterski / Bielska Orkiestra Dęta
Nowy utwór Rafała Ryterskiego, inspirowany powieścią Bieguni Olgi Tokarczuk oraz heraklitejską ideą nieustannej zmiany, zamieni słuchanie muzyki w doświadczenie ruchu. W tej wyjątkowej kompozycji forma stanie się jej treścią – każdy uczestnik odbiera utwór inaczej, a każde wykonanie jest niepowtarzalne. Publiczność doświadcza utworu w trakcie podróży. Zamiast siedzieć w sali koncertowej, słuchacze przemieszczać się będą ponad zboczem Dębowca, a zmieniająca się perspektywa sprawia, że każda osoba uczestnicząca w tym doświadczeniu ma możliwość odbioru muzyki w indywidualny sposób. W zależności od miejsca, kierunku jazdy i chwili słuchania powstanie niepowtarzalna wersja kompozycji. Tak jak nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki, tak nie można tak samo usłyszeć tego samego utworu. Podróż poprowadzi przez leśny krajobraz i otwierającą się panoramę Bielska-Białej, ukazując miasto zawieszone między krajobrazem naturalnym a zurbanizowanym. Wykonawcą utworu będzie orkiestra dęta z Bielska-Białej, a jego autorem Rafał Ryterski, laureat Międzynarodowej Trybuny Kompozytorów UNESCO.
Tu byliśmy / Tu byłyśmy – Siri Skjerve / Alicja Czyczel / Paweł Sakowicz / Wojciech Grudziński
Performatywna instalacja realizowana na parkingu przy domu handlowym Klimczok. Tytuł odwołuje się do uniwersalnej potrzeby pozostawiania po sobie śladu – zaznaczenia własnej obecności w miejscu, które z czasem staje się częścią pamięci.
Scenografią projektu jest budynek Klimczoka, niegdyś symbol nowoczesności miasta, dziś funkcjonujący przede wszystkim jako przestrzeń wspomnień i lokalnej tożsamości. Widzowie przemierzają kolejne poziomy parkingu, podążając trasą prowadzącą przez charakterystyczną architekturę budynku, który przez lata był symbolem nowoczesności i ważnym punktem na mapie regionu. Przestrzeń staje się sceną dla spotkania rzeźby, choreografii i muzyki wykonywanej na żywo.
Na projekt składają się rzeźby norweskiej artystki Siri Skjerve, choreografia przygotowana przez Alicję Czyczel, Pawła Sakowicza i Wojciecha Grudzińskiego oraz muzyka wykonywana na żywo przez muzyków z Podbeskidzia pod kierownictwem Macieja Szymonowicza. Tradycyjne instrumenty regionu, takie jak trąbity, dudy i gajdy, tworzą dialog pomiędzy lokalnym dziedzictwem a współczesnymi formami sztuki.
Rzeźba, muzyka i performance splatają się w refleksję nad obecnością i nieobecnością, pamięcią i przemijaniem. Betonowa architektura parkingu staje się scenografią dla opowieści o śladach, które pozostawiamy po sobie.
Bank snów – Hania Derej / Kuba Derej / Kinga Kościak
Dawna hala bankowa Banku Gospodarstwa Krajowego w Bielsku-Białej na dwie noce zamieni się w przestrzeń wspólnego snu. To wyjątkowe, dziesięciogodzinne wydarzenie na pograniczu koncertu, performansu i rytuału, podczas którego uczestnicy zostaną zaproszeni do nocnej podróży prowadzonej przez muzykę Hani i Kuby Derej. Od godziny 22.00 do 8.00 rano artyści wykonają nieprzerwaną kompozycję stworzoną specjalnie z myślą o tym doświadczeniu. W miejsce tradycyjnej widowni pojawią się łóżka, poduszki i pościel, pozwalając każdemu wybrać własny sposób uczestnictwa – od uważnego słuchania po sen, którego naturalnym towarzyszem stanie się muzyka. Twórczość rodzeństwa Derej, łącząca współczesną klasykę, jazz i elektronikę, stworzy przestrzeń do wyciszenia, refleksji i eksplorowania własnego świata wewnętrznego. Integralną częścią wydarzenia będzie również możliwość zapisywania i interpretowania snów przy wsparciu Kingi Kościak, badaczki zajmującej się ich znaczeniem. Nocne doświadczenie zakończy się wspólnym porankiem przy kawie, stając się łagodnym powrotem do codzienności po wyjątkowej podróży przez muzykę, wyobraźnię i sen.
Narodowe Centrum Kultury
Narodowe Centrum Kultury jest państwową instytucją kultury, której misją jest rozwijanie uczestnictwa w kulturze oraz wzmacnianie jej roli w życiu społecznym. Instytucja realizuje ogólnopolskie programy kulturalne i edukacyjne, prowadzi działalność badawczą, wspiera rozwój kompetencji sektora kultury oraz inicjuje projekty służące ochronie i popularyzacji dziedzictwa kulturowego. NCK organizuje festiwale, wystawy, koncerty i programy dotacyjne, a także odpowiada za realizację wielu strategicznych przedsięwzięć Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wśród nich znajduje się program Polskie Stolice Kultury 2026–2028, którego celem jest pokazanie, że kultura może być jednym z najważniejszych narzędzi rozwoju miast, integracji społecznej oraz budowania lokalnej tożsamości. Dzięki działalności Narodowego Centrum Kultury powstają inicjatywy łączące twórców, instytucje i mieszkańców, wzmacniając dostęp do kultury w całej Polsce.
Polska Stolica Kultury
Polska Stolica Kultury to ogólnopolski program realizowany przez Narodowe Centrum Kultury z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Powstał jako rozwinięcie doświadczeń związanych z konkursem o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury i ma na celu wzmocnienie roli kultury w rozwoju miast oraz budowaniu zaangażowanych społeczności lokalnych.
Program wspiera miasta, które poprzez ambitne projekty artystyczne i współpracę z mieszkańcami tworzą długofalową strategię rozwoju opartą na kulturze. W latach 2026–2028 tytuł Polskiej Stolicy Kultury otrzymały kolejno: Bielsko-Biała, Katowice i Kołobrzeg.
Każde z miast realizuje autorski program wydarzeń, rozwija współpracę międzynarodową oraz otrzymuje wsparcie finansowe i merytoryczne na realizację swoich przedsięwzięć. Wędrujący Festiwal realizowany jest w ramach komponentu artystycznego projektu Polskie Stolice Kultury 2026–2028, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Mechanizmu Finansowego EOG oraz ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Całkowita kwota dofinansowania projektu na lata 2026-2029 wynosi 3 000 000 euro. Wspólnie działamy na rzecz Europy zielonej, konkurencyjnej i sprzyjającej integracji.
